އެމެރިކާގެ ވައިގެ ދަތުރުފަތުރު ހުއްޓުމަކަށް!
އެމެރިކާގެ ވައިގެ ދަތުރުފަތުރު ކޮންޓްރޯލްކުރާ މުވާޞަލާތީ ނިޒާމަށް ދިމާވި ފަންނީ މައްސަލައެއްގެ ސަބަބުން، ހުކުރުދުވަހު މުޅި ޤައުމުގައި ފްލައިޓްތައް ފުރުން ވަގުތީކޮށް ހުއްޓާލުމަށް އެމެރިކާގެ ފެޑެރަލް އޭވިއޭޝަން އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފްއޭއޭ) އިން އަމުރުކުރުމުން، ހާސް ގަނަ ފްލައިޓް ލަސްވެ އަދި އެތައް ހާސް ފްލައިޓެއް ކެންސަލްވެއްޖެއެވެ.
ނޮވެމްބަރު 13 ވަނަ ދުވަހު އެމެރިކާގެ އިރުމަތީ ގަޑީން ހަވީރު 3:54 ގައި ދެވުނު ގްރައުންޑް ސްޓޮޕްގެ އަމުރު އުވާލީ، އެ ދުވަހުގެ ރޭ 8:15 ގައެވެ. މިއީ ގާތްގަނޑަކަށް ފަސް ގަޑިއިރުގެ މުއްދަތަކަށް އެމެރިކާގެ ވައިގެ ދަތުރުފަތުރަށް ބޮޑު ބަދަލުތަކެއް ގެނައި ހާދިސާއެކެވެ.
ފްލައިޓްތަކާބެހޭ ތަފާސްހިސާބު ފޯރުކޮށްދޭ ފްލައިޓްއެވެއާގެ މަޢުލޫމާތުން ދައްކާ ގޮތުގައި، މި މައްސަލައާ ގުޅިގެން 10,000 އަށް ގާތް ފްލައިޓް ލަސްވެ، 4,000 އަށްވުރެ ގިނަ ފްލައިޓް ކެންސަލްވެފައިވެއެވެ. އެމެރިކާގެ އޭޕީ ނިއުސް އެޖެންސީގެ ރިޕޯޓެއްގައި ބުނާ ގޮތުގައި، ގާތްގަނޑަކަށް 1.5 މިލިއަން މުސާފިރުންނަށް މި ހާދިސާގެ އަސަރު ފޯރާފައިވެއެވެ.
އަމުރު ދެވުނު ވަގުތު ވައިގައި ދަތުރުކުރަމުންދިޔަ ފްލައިޓްތައް ސަލާމަތުން ލޭންޑުކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދެވުނު ނަމަވެސް، ބިމުގައި ހުރި ފްލައިޓްތަކަށް ފުރުމަށް ހުއްދަނުދެވުނެވެ. މިކަމާއެކު އެތައް އެއާޕޯޓެއްގައި މުސާފިރުން ދަތުރުފެށުމަށް މަޑުކުރަންޖެހި، ފްލައިޓްތަކުގެ ތާވަލުތަކަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އައެވެ.
އެމެރިކާގެ ޓްރާންސްޕޯޓޭޝަން ސެކްރެޓަރީ ޝޯން ޑަފީ ހާމަކުރި ގޮތުގައި، ވައިގެ ދަތުރުފަތުރު ކޮންޓްރޯލްކުރާ މުވާޞަލާތީ ނިޒާމުގައި ފަންނީ މައްސަލަތައް ފެށުނީ ހަވީރު 3:36 ހާއިރުއެވެ. ރޭޑާ ނިޒާމާއި މުވާޞަލާތީ ނިޒާމުގެ ޑޭޓާތައް ތަފާތުވަމުންދިއުމުން، ފްލައިޓްތަކުގެ ސަލާމަތް ކަށަވަރުކުރުމަށް އަވަސް ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅުން ލާޒިމުވިއެވެ.
ޑަފީ ބުނީ، ވައިގެ ދަތުރުފަތުރު ކޮންޓްރޯލް ނިޒާމުގެ ރައުޓަރުތަކާއި ސްވިޗުތަކަށް ގިނަ މިންވަރެއްގެ ޑޭޓާ ލިބުމުން، އެ ތަކެތީގެ ހިނގުމުގައި މައްސަލަތައް ފެށިކަމަށެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ކުރީގެ ޓެކްނޮލޮޖީއާ އެކު ހިނގާ މުވާޞަލާތީ ނިޒާމުތަކުގެ ދަތިކަމުން، ރޭޑާއާއި ފްލައިޓްތަކާ ދެމެދުގެ މުވާޞަލާތީ މަޢުލޫމާތުގައި ނުގުޅުންތައް ފެންނަން ފެށިކަމަށް އޭނާ ފާހަގަކުރިއެވެ.
މި މައްސަލައިގެ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ އެމެރިކާގެ ވައިގެ ދަތުރުފަތުރު ކޮންޓްރޯލްކުރާ ނިޒާމުގެ ބައެއް ތަކެތި ޒަމާނީ ނުވެފައި އޮތުންކަމަށް ޑަފީ ބުނެއެވެ. އެގޮތުން، 1980 ގެ އަހަރުތަކުގެ ޓެކްނޮލޮޖީއާ ގުޅުންހުރި ކޯޕަރު ލައިންތަކާއި ކުރީގެ ރައުޓަރުތައް އަދިވެސް ބޭނުންކުރަމުންދާކަމަށް އޭނާ ފާހަގަކުރިއެވެ.
މި ހާދިސާއާ ގުޅިގެން އެމެރިކާގެ ކޮންގްރެސްއަށް ޚާއްޞަ އެދުމެއް ހުށަހަޅައި، ވައިގެ ދަތުރުފަތުރު ކޮންޓްރޯލްކުރާ ނިޒާމު ފުރިހަމައަށް ޒަމާނީކުރުމަށް 50 ބިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރުގެ ކުއްލި ފަންޑެއް ހޯދުމަށް ޑަފީ ގޮވާލާފައިވެއެވެ.
އެމެރިކާގެ ތާރީޚުގައި މުޅި ޤައުމުގެ ފެންވަރުން ވައިގެ ދަތުރުފަތުރު ހުއްޓާލުމަށް އަމުރުކުރެވުނު މަދު ހާދިސާތަކުގެ ތެރެއިން މިއީ ތިންވަނަ ހާދިސާއެވެ. މީގެ ކުރިން 2001 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރު 11 ވަނަ ދުވަހު ހިނގި ތެރަރިސްޓް ހަމަލާތަކާއި، 2023 ވަނަ އަހަރު އެފްއޭއޭގެ ނޮޓިސް ޓު އެއާ މިޝަންސް (NOTAM) ނިޒާމަށް ދިމާވި މައްސަލައާ ގުޅިގެންވެސް މިފަދަ އަމުރުތައް ދެވިފައިވެއެވެ.
މި ހާދިސާއާ ގުޅިގެން ސުވާލުއުފެދިފައިވާ އެއް މައްސަލައަކީ، އެފްއޭއޭއިން އަލަށް ބޭނުންކުރަން ފެށި އާޓިފިޝަލް އިންޓެލިޖެންސް (އޭއައި) ނިޒާމާއި މި ހާދިސާއާ ގުޅުމެއް އޮވޭތޯކަމެވެ.
އެފްއޭއޭއިން ނޮވެމްބަރު 10 ވަނަ ދުވަހު ވަނީ، ސްޓްރެޓެޖިކް މެނޭޖްމަންޓް އޮފް އެއާސްޕޭސް، ރައުޓްސް އެންޑް ޓްރެޖެކްޓަރީޒް (SMART) ނިޒާމު މުޅި ޤައުމުގެ 22 ވައިގެ ދަތުރުފަތުރު ކޮންޓްރޯލް މަރުކަޒުގައި ބޭނުންކުރަން ފަށާފައެވެ. މިއީ ފްލައިޓްތަކުގެ މަގުތަކާއި ދަތުރުގެ ތާވަލު ރާވައި، ވައިގެ ދަތުރުފަތުރު މިނިވަންކުރުމަށް އެހީވާ ޓެކްނޮލޮޖީއެކެވެ.
ބޮސްޓަންގެ އެއާ ސްޕޭސް އިންޓެލިޖެންސް (ASI) ކުންފުނިން ތަރައްޤީކުރި މި ނިޒާމު ބިނާކުރުމާއި ހިންގުމަށް 12 އަހަރުގެ 875 މިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރުގެ ކޮންޓްރެކްޓެއް ހަދާފައިވެއެވެ. އަދި މި ނިޒާމު މުޅި ޤައުމަށް ފުޅާކުރި ތިން ދުވަސް ފަހުން ވައިގެ ދަތުރުފަތުރަށް މި މައްސަލަ ދިމާވުމުން، ދެ ކަމާ ދެމެދު ގުޅުމެއް އޮވޭތޯ ސުވާލުއުފެދުނެވެ.
ނަމަވެސް، މި މައްސަލައަށް ސަބަބުވީ ސްމާޓް ނިޒާމެއް ނޫންކަމަށް އޭއެސްއައި ކުންފުނިން ބުނެފައިވެއެވެ. ޝޯން ޑަފީވެސް ވަނީ މި ނިޒާމަކީ އެއާ ޓްރެފިކް ކޮންޓްރޯލަރުން ބޭނުންކުރާ މައި މުވާޞަލާތީ ނިޒާމާ މުބާޝަރާކޮށް ގުޅިފައި ނެތްކަމަށް ފާހަގަކޮށްފައެވެ.
އެމެރިކާގެ ހޯމްލޭންޑް ސެކިއުރިޓީ ސެކްރެޓަރީ މާކްވޭން މަލިން ބުނީ، މި ހާދިސާ ސައިބަރ ހަމަލާއަކާ ގުޅޭކަމަށް އެއްވެސް ހެއްކެއް ފެނިފައި ނުވާކަމަށެވެ. ނަމަވެސް، މައްސަލައިގެ އަސްލު ސަބަބު ހޯދުމަށް ތަޙްޤީޤު ކުރިއަށްދާތީ، ހުރިހާ އިޙްތިމާލެއް މުޅިން ނުރުއްދާލާކަމަށް އޭނާ ފާހަގަކުރިއެވެ.
މި ހާދިސާއާއި މައިކްރޮސޮފްޓްގެ ޚިދުމަތްތަކަށް ދިމާވި އައުޓޭޖާ ގުޅުމެއް ނެތްކަމަށްވެސް މާކްވޭން މަލިން ބުނެފައިވެއެވެ. އެމެރިކާގެ ރައްކާތެރިކަމާބެހޭ އިދާރާތަކާއި ފަންނީ ފަރާތްތަކުން މިކަމާބެހޭ ތަޙްޤީޤު ކުރިއަށް ގެންދަމުންދެއެވެ.
މި މައްސަލައަށްފަހު ވައިގެ ދަތުރުފަތުރު އަލުން ފެށި ނަމަވެސް، އެއާލައިންތަކުގެ ތާވަލުތައް އާންމު ގޮތަށް އެނބުރި ހިނގަން ވަގުތުނެގޭނެކަމަށް ޑަފީ އިންޒާރުދީފައިވެއެވެ. ކެންސަލްވި ފްލައިޓްތަކާއި ދަތުރުގެ ތާވަލުތައް އަލުން ރާވަންޖެހުމާއި، ފްލައިޓް ކްރޫތަކާއި އުދުއްސާ ފްލައިޓްތަކުގެ އިންތިޒާމު އަލުން ހަމަޖެއްސުމަށް ވަގުތުނެގޭނެއެވެ.
ސީއެންބީސީއިން ރިޕޯޓުކުރި ގޮތުގައި، މި ހާދިސާގެ ސަބަބުން ފްލައިޓްތައް ލަސްވުމާއި ކެންސަލްވުމުގެ އަސަރު ހަފްތާ ނިމުމާ ހަމައަށް، ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތަކަށްވެސް ދެމިގެންދިޔަސް އަޖައިބެއް ނުވާނެއެވެ.
މި ހާދިސާއިން އަލުން ފާހަގަވަނީ، އެމެރިކާގެ ވައިގެ ދަތުރުފަތުރު ކޮންޓްރޯލްކުރާ ނިޒާމު ޒަމާނީކޮށް، އެފަދަ މައްސަލަތައް އަލުން ނުއުފެދޭނެ މިންވަރަކަށް ނިޒާމުގެ ރައްކާތެރިކަން އިތުރުކުރުމުގެ މުހިންމުކަމެވެ.